Η όραση των παιδιών αναπτύσσεται έως την ηλικία των 7–9 ετών. Προβλήματα όπως η αμβλυωπία («τεμπέλικο μάτι»), ο στραβισμός και οι μεγάλες διαθλαστικές ανωμαλίες διορθώνονται πολύ πιο αποτελεσματικά όσο νωρίτερα εντοπιστούν, συχνά πριν το παιδί ή οι γονείς αντιληφθούν ότι κάτι δεν πάει καλά. Ο οφθαλμίατρος Στέργιος Γκοντόλιας εξετάζει βρέφη, παιδιά και εφήβους στο ιατρείο του στα Χανιά.
Πότε χρειάζεται το παιδί οφθαλμολογική εξέταση
- Προληπτικά, στην ηλικία των 3–4 ετών, όταν το παιδί μπορεί να συνεργαστεί στη μέτρηση της όρασης με εικόνες, και ξανά πριν την Α΄ Δημοτικού.
- Νωρίτερα, από τους πρώτους μήνες ζωής, αν υπάρχει στραβισμός, λευκή ανταύγεια στην κόρη, οικογενειακό ιστορικό αμβλυωπίας, στραβισμού, υψηλής μυωπίας ή κληρονομικών παθήσεων, προωρότητα, ή αν το παιδί δεν φαίνεται να παρακολουθεί τα αντικείμενα.
- Σε κάθε ηλικία, αν εμφανιστούν τα σημάδια που περιγράφονται παρακάτω.
- Κάθε 1–2 χρόνια στη σχολική ηλικία, και κάθε χρόνο αν φοράει γυαλιά, επειδή η μυωπία συχνά αυξάνεται κατά την ανάπτυξη.
Σημάδια που πρέπει να προσέξουν οι γονείς
- Το ένα μάτι «φεύγει» προς τα μέσα ή προς τα έξω, έστω και περιστασιακά, ιδίως όταν το παιδί είναι κουρασμένο.
- Μισοκλείνει τα μάτια, γέρνει ή στρέφει το κεφάλι για να δει, πλησιάζει πολύ την τηλεόραση ή το βιβλίο.
- Τρίβει συχνά τα μάτια, παραπονιέται για πονοκεφάλους ή κούραση στο διάβασμα, αποφεύγει το διάβασμα.
- Συχνό ανοιγοκλείσιμο, δακρύρροια, ευαισθησία στο φως, κόκκινα μάτια ή βλέφαρα.
- Δυσκολία στο σχολείο που δεν εξηγείται διαφορετικά.
Αμβλυωπία: το «τεμπέλικο μάτι»
Αμβλυωπία είναι η μειωμένη όραση σε ένα (σπανιότερα και στα δύο) μάτι, επειδή ο εγκέφαλος δεν έμαθε να το χρησιμοποιεί σωστά κατά την ανάπτυξη. Οφείλεται συνήθως σε στραβισμό, σε μεγάλη διαφορά διοπτριών ανάμεσα στα δύο μάτια (ανισομετρωπία) ή σε εμπόδιο στην όραση (π.χ. συγγενής καταρράκτης, πτώση βλεφάρου). Το παιδί δεν παραπονιέται, γιατί βλέπει καλά με το άλλο μάτι. Η θεραπεία, με γυαλιά και κάλυψη του «καλού» ματιού (κάλυπτρο) ή σταγόνες, είναι αποτελεσματική όσο νωρίτερα ξεκινήσει· μετά τα 8–9 έτη τα αποτελέσματα είναι σαφώς περιορισμένα.
Στραβισμός
Στραβισμός είναι η απόκλιση του ενός ματιού από την ευθεία του βλέμματος. Μπορεί να είναι συνεχής ή διαλείπων, προς τα μέσα (εσωτροπία) ή προς τα έξω (εξωτροπία). Εκτός από το αισθητικό ζήτημα, ο στραβισμός συχνά προκαλεί αμβλυωπία και διαταράσσει τη στερεοσκοπική όραση. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει γυαλιά (ιδίως στην εσωτροπία που οφείλεται σε υπερμετρωπία), θεραπεία της αμβλυωπίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χειρουργική διόρθωση. Μετά τους 4–6 μήνες ζωής, κάθε στραβισμός πρέπει να εξετάζεται.
Τι περιλαμβάνει η παιδοοφθαλμολογική εξέταση
- Ιστορικό (κύηση, τοκετός, ανάπτυξη, οικογενειακό ιστορικό).
- Μέτρηση οπτικής οξύτητας με εικόνες ή γράμματα, ανάλογα με την ηλικία· σε βρέφη, εκτίμηση της προσήλωσης και της παρακολούθησης αντικειμένων.
- Έλεγχος κινητικότητας των ματιών, στραβισμού (cover test) και στερεοσκοπικής όρασης.
- Σκιασκοπία/διαθλασιμετρία με κυκλοπληγία: σταγόνες που χαλαρώνουν την εστίαση και διαστέλλουν την κόρη, ώστε να μετρηθούν με ακρίβεια οι διοπτρίες. Δρουν σε 30–45 λεπτά και η θολή κοντινή όραση διαρκεί μερικές ώρες, ενίοτε έως την επόμενη ημέρα.
- Εξέταση του πρόσθιου τμήματος και του βυθού.
Για τους γονείς
- Υπολογίστε περίπου μία ώρα, λόγω των σταγόνων.
- Εξηγήστε στο παιδί ότι θα δει εικόνες και ότι οι σταγόνες τσούζουν λίγο για λίγα δευτερόλεπτα. Φέρτε κάτι να το απασχολήσετε στην αναμονή.
- Φέρτε τα γυαλιά του παιδιού και το βιβλιάριο υγείας.
- Προληπτικός έλεγχος στα 3–4 έτη και πριν το σχολείο, ακόμη κι αν «βλέπει μια χαρά».
Συχνές ερωτήσεις
Από ποια ηλικία μπορεί να εξεταστεί ένα παιδί;
Από τη βρεφική ηλικία. Η εξέταση προσαρμόζεται στην ηλικία: στα βρέφη ελέγχονται η προσήλωση, τα αντανακλαστικά, η ευθυγράμμιση των ματιών, η διάθλαση με σκιασκοπία και ο βυθός.
Τα γυαλιά θα «χαλάσουν» περισσότερο τα μάτια του παιδιού;
Όχι. Τα γυαλιά διορθώνουν τη διάθλαση και, στα παιδιά, είναι συχνά η ίδια η θεραπεία της αμβλυωπίας ή του στραβισμού. Η μυωπία εξελίσσεται κατά την ανάπτυξη ανεξάρτητα από τη χρήση γυαλιών.
Οι οθόνες βλάπτουν την όραση των παιδιών;
Η πολύωρη κοντινή εργασία και ο λίγος χρόνος σε εξωτερικό χώρο συνδέονται με αύξηση της μυωπίας. Συνιστώνται τακτικά διαλείμματα, απόσταση από την οθόνη και 1–2 ώρες καθημερινά σε εξωτερικό χώρο.
Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική εξέταση. Συντάκτης και υπεύθυνος περιεχομένου: Στέργιος Γκοντόλιας, Χειρουργός Οφθαλμίατρος. Τελευταία ενημέρωση: 24 Οκτωβρίου 2026.